Có khi nào bạn tự hỏi tại sao cùng một điều kiện tự nhiên, cùng một giống cây trồng, mà cây của người khác lại cành lá chắc khỏe, nở hoa to đều trong khi cây của mình cành lá thì rậm rạp mà hoa thì nhỏ, nở không đồng đều? Đó một phần là do người chăm sóc biết cách cắt tỉa cây đúng cách và đúng lúc. Vậy tại sao việc cắt tỉa cây lại ảnh hưởng lớn như vậy? Hãy cùng tìm hiểu trong bài biết này nhé!

Tại sao phải cắt tỉa cành?

Việc cắt tỉa không chỉ đơn thuần là làm đẹp mà còn là một quá trình can thiệp sâu vào sinh lý và hormone của cây.

Cây xanh có cơ chế ưu thế ngọn (apical dominance), nơi chồi tận cùng tiết ra hormone Auxin để ức chế các chồi bên dưới. Khi bạn cắt bỏ ngọn, nguồn cung cấp Auxin bị mất đi, nồng độ Cytokinin tăng lên tại các mắt lá, thúc đẩy các chồi ngủ thức giấc và phát triển thành cành mới. Điều này giúp cây trở nên xum xuê và tán rộng hơn. Bên cạnh đó việc cắt bỏ các cành già yếu giúp cây không còn phải lãng phí dinh dưỡng để duy trì các bộ phận không hiệu quả, tập trung năng lượng vào các bộ phận khỏe mạnh.

Việc tỉa thưa giúp ánh sáng mặt trời xuyên sâu vào bên trong tán cây. Điều này rất quan trọng vì các lá ở tầng dưới cũng có thể thực hiện quang hợp, giúp cây phát triển đều từ trong ra ngoài.

Tán cây thông thoáng làm giảm độ ẩm cục bộ, từ đó hạn chế sự phát triển của nấm mốc và vi khuẩn gây bệnh. Loại bỏ các cành khô, mục cũng giúp cây giảm trọng lượng và sức cản gió, giúp cây đứng vững hơn trong mùa mưa bão.

Đối với cây ăn quả hoặc cây hoa, cắt tỉa là kỹ thuật then chốt để điều chỉnh năng suất, tăng kích thước hoa, quả. Thay vì nuôi hàng ngàn quả nhỏ, việc tỉa bớt hoa, quả thừa giúp cây dồn dinh dưỡng để tạo ra những quả to và chất lượng hơn. Việc cắt tỉa mạnh có thể kích thích những cây già cỗi mọc ra những cành mới sung sức hơn, kéo dài tuổi thọ và thời gian khai thác của cây.

Đối với cây cảnh (bonsai) hoặc cây bóng mát sân vườn, cắt tỉa còn giúp duy trì hình dáng cây mong muốn. Kiểm soát chiều cao của cây giúp việc chăm sóc trở nên dễ dàng hơn.

Làm sao để cắt tỉa cành hiệu quả?

1. Lựa chọn dụng cụ cắt tỉa

Để cắt tỉa đúng cách, việc chọn đúng loại dụng cụ là cực kỳ quan trọng. Tùy vào độ cứng và vị trí của cành mà bạn sẽ cần các loại dụng cụ khác nhau:

- Sử dụng kéo tỉa cầm tay đối với những cành nhỏ, xanh, đường kính dưới 2cm (bằng ngón tay út): Có 2 loại kéo cầm tay chính là kéo lưỡi thẳng (cắt ngọt như kéo thường, dùng cho cành tươi) và kéo lưỡi cong (cắt theo kiểu ép chặt, dùng cho cành khô, cứng).

- Sử dụng kéo cắt cành cán dài đối với những cành có đường kính từ 2cm - 5cm: Tay cầm dài giúp tạo lực đòn bẩy lớn, giúp bạn cắt những cành cứng mà không tốn quá nhiều sức.

- Sử dụng cưa cầm tay đối với những cành lớn hơn 5cm mà kéo không cắt nổi.

Ngoài ra, tùy theo vị trí và mục đích cắt tỉa, bạn có thể sử dụng các loại dụng cụ khác nhau:

- Sử dụng kéo cắt cành trên cao có hệ thống dây kéo hoặc sào dài tích hợp cả lưỡi kéo hoặc lưỡi cưa cho các cành ở độ cao 3-5m mà không cần dùng thang.

- Kéo tỉa hàng rào có lưỡi dài và thẳng, dùng để "hớt" ngọn, tạo hình khối cho cây bụi hoặc hàng rào thay vì cắt từng cành đơn lẻ.

- Kéo tỉa dăm có nũi nhọn, nhỏ và rất sắc dùng cho các công việc tỉ mỉ như tỉa lá úa, tỉa nụ hoa hoặc tạo dáng Bonsai mini.

2. Thời điểm cắt tỉa thích hợp

Thời điểm cắt tỉa đóng vai trò quyết định đến sức khỏe và năng suất của cây. Tùy vào mục đích và loại cây mà chúng ta có những mốc thời gian "vàng" để cắt cành:

- Thời điểm chung: Cắt tỉa vào mùa nghỉ của cây, thường là cuối đông - đầu xuân. Đây là thời điểm tốt nhất cho hầu hết các loại cây bóng mát và cây ăn quả. Lúc này nhựa cây đang ngưng trệ, cây "ngủ đông" nên việc cắt tỉa sẽ ít làm mất nhựa (mất năng lượng). Khi mùa xuân đến, cây sẽ dồn toàn bộ sức lực để làm lành vết cắt và bật chồi mới nhanh chóng. Nên tránh cắt tỉa vào mùa thu vì đây là lúc các bào tử nấm phát tán mạnh, dễ gây nhiễm trùng vết cắt.

- Đối với cây ăn quả (Xoài, nhãn, bưởi, cam...): Thời điểm quan trọng nhất để cắt tỉa là sau khi thu hoạch. Hãy cắt bỏ các cành đã mang quả, cành già cỗi, cành sâu bệnh để cây phục hồi và chuẩn bị cho vụ sau. Trước khi ra hoa cũng cần cắt tỉa nhẹ để điều chỉnh tán, giúp ánh sáng đi sâu vào trong và giúp quá trình ra hoa, đậu quả diễn ra đồng đều hơn.

- Đối với cây hoa cảnh: Cây nở hoa vào mùa xuân như mai, đào,… cần tỉa ngay sau khi hoa tàn. Nếu bạn tỉa vào mùa đông, bạn sẽ vô tình cắt bỏ những nụ hoa đang chờ nở. Còn với cây nở hoa vào mùa hè, thu thì có thể tỉa vào cuối mùa đông hoặc đầu mùa xuân.

- Đối với cây hàng rào và cây tạo dáng (Bonsai): Có thể tỉa nhẹ thường xuyên trong suốt mùa sinh trưởng để duy trì hình dáng. Nếu cần tỉa mạnh, thay đổi cấu trúc thì nên thực hiện vào đầu mùa xuân khi cây bắt đầu phát triển mạnh.

3. Nguyên tắc "Vàng" khi cắt tỉa

Để cây không bị "kiệt sức" hay nhiễm bệnh sau khi tác động, bạn nên áp dụng những nguyên tắc dưới đây:

- Nguyên tắc 1/3: Không bao giờ cắt bỏ quá 1/3 tổng lượng tán lá của cây trong một lần cắt.

Đây là quy tắc quan trọng nhất để bảo vệ sự sống của cây vì lá cây chính là "nhà máy" quang hợp của cây. Nếu cắt quá nhiều, cây sẽ mất khả năng tự nuôi dưỡng, rơi vào trạng thái sốc, suy yếu và dễ bị sâu bệnh tấn công.

- Nguyên tắc "3D"

Trước khi tạo dáng thẩm mỹ, hãy luôn bắt đầu bằng việc loại bỏ các cành thuộc nhóm "3D":

+ Dead (Chết): Loại bỏ cành chết để tránh mục nát và tạo không gian cho cành mới.

+ Damaged (Hư hỏng): Những cành bị gãy, bị tước vỏ do gió bão cần cắt bỏ để tránh mất nước.

+ Diseased (Bệnh): Cắt bỏ và tiêu hủy ngay các cành bị nấm, rệp, sâu đục thân để tránh lây lan toàn cây.

- Nguyên tắc "Cổ cành": Vị trí cắt quyết định tốc độ lành vết thương của cây

+ Cắt tại "Cổ cành": Hãy tìm phần hơi phồng lên ở điểm giao giữa cành và thân. Cắt ngay phía ngoài phần phồng đó. Đây là nơi chứa các tế bào tái tạo mạnh nhất giúp vết thương mau liền sẹo.

+ Không cắt quá sát: Đừng cắt phẳng lì vào thân chính sẽ làm tổn thương mô thân.

+ Không để lại phần gốc quá dài: Nếu để lại một đoạn cành thừa, đoạn đó sẽ bị thối rữa vì không có nhựa nuôi, tạo đường cho vi khuẩn đi vào thân chính.

- Nguyên tắc Góc nghiêng 45 độ

Kỹ thuật này áp dụng cho các cành nhỏ và trung bình: Luôn cắt nghiêng một góc khoảng 45 độ, hướng cắt từ đỉnh cao nhất của vết cắt, nằm trên mắt chồi khoảng 5-10mm và nghiêng về phía đối diện với mắt chồi để nước mưa hoặc nước tưới chảy tuột đi, không đọng lại trên mặt vết cắt hay thấm vào mắt chồi, giúp ngăn ngừa thối rữa.

- Nguyên tắc "Mở tâm"

Mục tiêu của cắt tỉa là giúp cây "thở" và "ăn" nắng tốt hơn nên loại bỏ các cành mọc hướng vào bên trong tán cây hoặc các cành mọc chéo nhau để giúp ánh sáng chiếu được vào tận lõi cây và không khí lưu thông tốt. Điều này giúp lá ở tầng trong vẫn quang hợp được và giảm độ ẩm cực bộ - tác nhân chính gây ra nấm mốc.

Nếu bạn đang đối mặt với một cái cây quá rậm rạp, hãy chia làm nhiều đợt cắt tỉa (mỗi đợt cách nhau vài tháng) thay vì cố gắng dọn dẹp tất cả trong một ngày. Điều này giúp cây không bị sốc vì mất đi nguồn năng lượng lớn dẫn đến việc cây kích hoạt hàng loạt các chồi ngủ, tạo ra số lượng lớn cành lớn nhanh nhưng rất yếu ớt, không có giá trị thẩm mỹ mà còn dễ bị cháy nắng và sâu bệnh xâm nhập.

Ở Việt Nam thường có mùa mưa bão, gió lớn có thể gây gãy cành, bậc gốc nếu tán cây quá dày đặc, quá lớn, mất cân bằng với sự phát triển của bộ rễ, bạn hãy đặc biệt chú ý cây xanh của mình vào giai đoạn này và có hướng cắt tỉa cây phù hợp để tránh những thiệt hại không mong muốn nhé.

CÔNG TY TNHH TM XD THẢO NGUYÊN XANH

Hotline : 028 6287 3168

Email : thietkethicongcanhquan@thaonguyenxanh.vn

Website: thietkethicongcanhquan.com

Facebook : Thảo Nguyên Xanh